Je wast je haar, doucht, smeert lotion op je huid. Allemaal prima. Maar als die producten microplastics bevatten, spoel je bij elke wasbeurt kleine plastic deeltjes het riool in, en van daaruit het oppervlaktewater.
Het probleem: op de verpakking staat nooit “microplastics”. Ze verschuilen zich achter technische ingrediëntnamen, en de meeste mensen weten niet hoe ze die moeten lezen.
In deze blog leggen we precies uit wat microplastics zijn, waar ze in zitten, hoe je ze herkent en hoe je ze makkelijk kunt vermijden.
Wat zijn microplastics?
Microplastics zijn kleine plastic deeltjes kleiner dan 5 millimeter. Ze komen in het milieu terecht via verschillende routes: afbrekend groter plastic, synthetische kleding en, direct relevant voor de badkamer, verzorgingsproducten.
Er zijn twee soorten:
- Primaire microplastics: bewust toegevoegd aan producten, zoals microbeads in scrubs of polymeren in shampoo als verdikkingsmiddel.
- Secundaire microplastics: ontstaan doordat groter plastic langzaam afbreekt in het milieu.
In cosmetica gaat het vrijwel altijd om primaire microplastics: ze zijn expres toegevoegd voor een specifieke functie, namelijk textuur, consistentie, houdbaarheid of schuimvorming.
Waarom zitten er microplastics in verzorgingsproducten?
Microplastics doen in cosmetica allerlei nuttig klinkende dingen, althans, nuttig voor de fabrikant:
- Verdikken: ze geven vloeibare shampoo en conditioner de juiste dikte
- Emulgeren: ze zorgen dat olie en water niet scheiden
- Scrubben: microbeads in peelings en scrubs voor foliërende werking
- Gladmaken: siliconen en polymeren geven een glad gevoel op huid en haar
- Bewaren: sommige synthetische polymeren verlengen de houdbaarheid
- Goedkoop opvullen: plastic is simpelweg een goedkope vulstof
Het resultaat voor de consument: een product dat zich goed aanvoelt. Het resultaat voor het milieu: plastic dat na elke wasbeurt via het afvalwater in rivieren, zeeën en de voedselketen terechtkomt.
Zuiveringsinstallaties vangen de meeste microplastics niet op, ze zijn te klein.
In welke producten zitten microplastics?
Microplastics duiken op in meer producten dan de meeste mensen verwachten:
| Productcategorie | Waarvoor gebruikt |
|---|---|
| Shampoo & conditioner | Verdikking, uitwasbaar gevoel, glans |
| Scrubs & peelings | Schurende werking (microbeads) |
| Tandpasta | Schurende reiniging, textuur |
| Zonnebrandcrème | Betere smeerbare verdeling UV-filter |
| Foundation & make-up | Gladde finish, langere houdbaarheid |
| Bodylotion & crème | Filmvormende laag op de huid |
| Deodorant | Verbeterde werking en consistentie |
| Lippenstift & lipgloss | Textuur en glans |
Shampoo en conditioner zijn hierbij opvallend, omdat je die producten dagelijks gebruikt en ze direct afspoelt, waardoor de microplastics rechtstreeks het riool ingaan.
Zijn microplastics schadelijk?
Voor het milieu: ja, aantoonbaar. Voor de menselijke gezondheid: het onderzoek loopt nog, maar de signalen zijn zorgelijk.
Milieu:
Microplastics hopen zich op in oceanen, rivieren en bodem. Ze worden opgenomen door vissen, schelpdieren en andere dieren, en zo komen ze in de voedselketen terecht. De ECHA (Europees Agentschap voor chemische stoffen) schat dat via cosmetica jaarlijks 36.000 ton synthetische polymeerdeeltjes in het milieu belanden.
Menselijke gezondheid:
Microplastics zijn aangetroffen in menselijk bloed, longweefsel en zelfs in de placenta. Wat de exacte gezondheidseffecten zijn op lange termijn is nog niet volledig onderzocht, maar de aanwezigheid alleen al is reden genoeg voor voorzichtigheid.
De conclusie: er is geen bewezen reden om microplastics in verzorgingsproducten te hebben. De functies die ze vervullen zijn te vervangen door plantaardige alternatieven, en in vaste producten als shampoo bars zijn ze simpelweg niet aanwezig.
Hoe herken je microplastics op de ingrediëntenlijst?
Dit is waar het voor de meeste mensen stroef loopt. Op het etiket staat nooit “microplastics”. Ze verstoppen zich achter INCI-namen die voor de gemiddelde consument niets zeggen.
De meest voorkomende microplastic-ingrediënten
Let op deze namen op de ingrediëntenlijst:
| Ingrediëntnaam | Waarvoor gebruikt |
|---|---|
| Polyethylene (PE) | Microbeads in scrubs, peelings |
| Polypropylene (PP) | Scrubben, verdikken |
| Nylon-12 / Nylon-6 | Gladheid, textuur make-up |
| Dimethicone | Haar- en huidglans, siliconenbasis |
| Carbomer / Polyacrylate | Verdikking, emulgeren |
| PVP (Polyvinylpyrrolidone) | Fixeren, filmvorming |
| Acrylates Copolymer | Verdikking, textuur |
| Polyquaternium (diverse) | Antistatisch, haarconditioning |
| Styrene/Acrylates Copolymer | Filmvorming |
Let op: de Plastic Soup Foundation heeft inmiddels meer dan 500 verschillende microplastic-ingrediënten geïdentificeerd. De lijst hierboven bevat de meest voorkomende.
Handige tool: Beat the Microbead
Wil je weten of een specifiek product microplastics bevat? De gratis app Beat the Microbead (van de Plastic Soup Foundation) laat je de barcode of ingrediëntenlijst scannen. Direct resultaat, geen ingewikkeld etiket lezen vereist.
Microplastics in shampoo: wat moet je weten?
Shampoo is een van de producten waar microplastics het vaakst en meest onopgemerkt voorkomen. Niet als scrubkorrels, maar als onzichtbare polymeren die de consistentie en het schuimgevoel verbeteren.
Hoe ze binnenkomen:
Ingrediënten als Dimethicone, Carbomer en diverse Polyquaterniums komen in vrijwel elke gangbare vloeibare shampoo voor. Ze spoelen bij het douchen direct het afvalwater in. Dimethicone is daarbij ook een siliconen-ingrediënt.
Hoeveel?
Sommige vloeibare shampoos bestaan voor meerdere procenten uit synthetische polymeren. Reken dat maal het aantal wasbeurten per jaar, maal het aantal gebruikers, en het gaat al snel om tientallen kilo’s plastic per huishouden op jaarbasis.
Het alternatief:
Een vaste shampoo bar bevat per definitie geen of nauwelijks water, en daarmee ook geen van de polymeren die water nodig hebben om te functioneren als verdikkingsmiddel. De formule werkt puur op plantaardige reinigers en voedende oliën.
→ Kies een shampoo bar zonder microplastics: bekijk het Loofys assortiment
Plasticvrije shampoo: wat is het alternatief?
Plasticvrije shampoo betekent twee dingen:
- Geen plastic verpakking
- Geen microplastics of synthetische polymeren in de formule
Een shampoo bar scoort op beide punten. Geen plastic fles, geen polymeerlijst, geen microbeads. Alleen plantaardige reinigers en voedende ingrediënten die biologisch afbreekbaar zijn.
Vergelijking:
| Vloeibare shampoo | Shampoo bar | |
|---|---|---|
| Plastic verpakking | Ja | Nee |
| Microplastics in formule | Vaak aanwezig | Niet aanwezig |
| Synthetische polymeren | Ja (verdikking) | Nee |
| Biologisch afbreekbaar | Deels | Ja |
| Wasbeurten per eenheid | ~30 (fles 250ml) | ~60-80 (bar) |
| Prijs per wasbeurt | Hoger | Lager |
→ Probeer de Loofys starterset: shampoo bar, conditioner bar en body bar zonder plastic
Hoe vermijd je microplastics in je verzorgingsroutine?
Je hoeft niet alles in één keer om te gooien. Elke stap telt.
Stappenplan voor een microplastic-vrije badkamer:
- Begin met shampoo: verwissel je vloeibare shampoo voor een shampoo bar zonder polymeren. Dit is de grootste directe impact per product.
- Vervang conditioner: kies een conditioner bar in plaats van een fles met Dimethicone of Polyquaternium.
- Check je scrub: koop geen scrubs met Polyethylene of Polypropylene. Kies voor plantaardige scrubkorrels (suiker, zout, gemalen bamboe).
- Kijk naar bodylotion: vermijd Carbomer en Acrylates Copolymer; kies voor vaste of waterarme alternatieven.
- Gebruik de Beat the Microbead app: scan producten waarbij je twijfelt.
- Kies vaste producten boven vloeibaar: vaste producten hebben per definitie geen waterverdunners nodig, en daarmee vervallen de meeste microplastic-functies.
Snelle check voor elk nieuw product:
Staat Polyethylene, Dimethicone, Carbomer, Nylon of Acrylates hoog op de ingrediëntenlijst? Dan bevat het waarschijnlijk microplastics of functionele synthetische polymeren.
Wat doet de EU tegen microplastics in cosmetica?
De EU heeft in oktober 2023 een verbod ingevoerd op het bewust toevoegen van vaste microplastics aan cosmetica (Verordening EU 2023/2055). Dit geldt voor synthetische polymeerdeeltjes zoals microbeads in peelings en scrubs.
Wat het verbod wel dekt:
Vaste microplastic deeltjes in afspoelbare producten zoals scrubs en peelings.
Wat het verbod nog niet volledig dekt:
Vloeibare synthetische polymeren (zoals Dimethicone, Carbomer en diverse Polyquaterniums) vallen onder een uitgesteld of gefaseerd verbod, die mogen voorlopig nog gebruikt worden.
Wat dit betekent:
Het verbod is een stap vooruit, maar de meest gebruikte microplastics in shampoo en conditioner zijn nog legaal. Wil je zeker weten dat je geen microplastics gebruikt, dan moet je de ingrediëntenlijst nog steeds zelf checken, of kiezen voor een product als een shampoo bar waarbij de hele categorie problematische ingrediënten simpelweg niet nodig is.
Veelgestelde vragen over microplastics in cosmetica
Wat zijn microplastics?
Microplastics zijn kleine plastic deeltjes kleiner dan 5 millimeter. In cosmetica zijn het primaire microplastics: bewust toegevoegd als verdikkingsmiddel, scrubkorrel of filmvormer. Ze spoelen via het afvalwater het oppervlaktewater in en worden niet opgevangen door standaard waterzuivering.
Waar zitten microplastics in?
Microplastics zitten in shampoo, conditioner, scrubs, tandpasta, zonnebrandcrème, foundation en bodylotion. In shampoo komen ze het vaakst voor als onzichtbare synthetische polymeren (Polyethylene, Dimethicone, Carbomer) die de dikte en het gevoel van het product verbeteren.
Zijn microplastics schadelijk?
Voor het milieu is de schade aantoonbaar: ze hopen zich op in ecosystemen en de voedselketen. Voor mensen zijn ze aangetroffen in bloed en longweefsel. Er is geen bewezen noodzaak om microplastics in verzorgingsproducten te gebruiken.
Hoe herken je microplastics op de ingrediëntenlijst?
Let op namen als Polyethylene, Polypropylene, Nylon-12, Dimethicone, Carbomer, Acrylates Copolymer en PVP op de INCI-ingrediëntenlijst. De gratis app Beat the Microbead laat je snel scannen of een product microplastics bevat.
Wat is shampoo zonder microplastics?
Shampoo zonder microplastics bevat geen synthetische polymeren als verdikkingsmiddel of filmvormer. Een vaste shampoo bar is de meest directe oplossing: vaste producten hebben geen waterverdunners nodig en bevatten daarmee per definitie geen van de microplastic-functies die vloeibare shampoo wel heeft.
Wat is plasticvrije shampoo?
Plasticvrije shampoo is shampoo zonder plastic verpakking én zonder microplastics of synthetische polymeren in de formule. Een shampoo bar voldoet aan beide eisen: geen plastic fles, geen microplastic ingrediënten, alleen plantaardige reinigers en voedende oliën.
Wat doet de EU aan microplastics in cosmetica?
Sinds oktober 2023 zijn vaste microplastic deeltjes verboden in de EU via Verordening 2023/2055. Vloeibare synthetische polymeren in shampoo en conditioner vallen onder een gefaseerd verbod dat nog niet volledig van kracht is. Wil je zeker zijn, check dan zelf de ingrediëntenlijst of kies voor vaste producten.
Hoe vermijd ik microplastics in mijn verzorgingsroutine?
Begin met je shampoo: vervang vloeibare shampoo door een shampoo bar zonder synthetische polymeren. Doe hetzelfde met conditioner en scrub. Gebruik de Beat the Microbead app om bestaande producten te checken. Vaste producten bevatten in principe geen microplastics.
